:: دوره 15، شماره 56 - ( بهار 1398 ) ::
جلد 15 شماره 56 صفحات 8-0 برگشت به فهرست نسخه ها
حقیقت اراده انسان و تعلق آن به افعالش از منظر فخررازی و ملاصدرا
مهدی انصاری*، محمدرضا امامی‎نیا
مؤسسه آموزش عالی امام صادق (ع)
چکیده:   (248 مشاهده)
اراده یکی از مهمترین صفات انسان است. بین متکلمین و فلاسفه اسلامی در تفسیر اراده انسان و مبدئیت آن برای افعالش دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. این نوشتار به روش توصیفی- تحلیلی دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا در باره حقیقت اراده انسان و مبدئیت آن برای افعالش را واکاوی کرده‌ و به این نتیجه دست یافته است که از نگاه آنان، اراده انسان کیفی نفسانی بوده و تصدیق به وجود آن بدیهی است.فخر رازی با این که چند دلیل عقلی و نقلی برای اثبات استناد افعال انسانی به اراده الهی و عدم تأثیر اراده انسان در این افعال اقامه کرده است لیکن تفسیر بزرگان اشاعره از نظریه کسب را بر نتابیده و تفسیر جدیدی از این نظریه ارائه کرده که در آن، علاوه بر این که همه چیز- از جمله فعل انسان- به خداوند استناد دارد، قدرت و داعی انسان نیز در انجام فعلش تاثیرگذار است. از این رو، میان این دو مطلب ناسازگاری دیده می‌شود و دیدگاه وی در باره مبدئیت اراده انسان در فعلش گویا نیست. ملاصدرا فقط نظریه امر بین الامرین را مبین رابطه صحیح اراده الهی و اراده انسانی در این افعال دانسته‌است. بر این اساس، خداوند فاعل حقیقی فعل انسان بوده و اراده انسان نیز هر چند علت معدّ و واسطه‌ی ظهور اراده الهی در این فعل است، لیکن این اراده به طور حقیقی در فعل انسان اثر گذار است.
 
واژه‌های کلیدی: اراده انسان، افعال انسان، علت حقیقی، علت معد، کسب، امر بین الامرین، فخر رازی و ملاصدرا.
     
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: ۱۳۹۸/۳/۱۳ | پذیرش: ۱۳۹۸/۳/۱۳ | انتشار: ۱۳۹۸/۳/۱۳


XML     Print



دوره 15، شماره 56 - ( بهار 1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها