[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: دوره 11، شماره 42 - ( پائیز 1394 ) ::
جلد 11 شماره 42 صفحات 93-108 برگشت به فهرست نسخه ها
جبر یا اختیار: رویکردی جامعه‌شناسانه به نزاعی کهن
سید مهدی اعتمادی‌فرد*
دانشگاه تهران
چکیده:   (1783 مشاهده)

اختیار اعمال انسانی از یک‌سو و ضرورت‌های الهیاتی ناشی از قدرت و علم خداوند از جنبه دیگر، دو سویه نزاع میان متکلمان بوده که براساس نوع تقریر ارتباط بین آنها، سه رویکرد کلامی میان مسلمانان ظهور کرده است. امامیه در مقایسه با اشاعره و معتزله، رویکردی بینابین را برگزیده که ضمن حفظ سویه‌های ارادی عمل، نظام‌مندیِ برآمده از قدرت خداوند نیز نادیده گرفته نمی‌شود. در این مقاله با ارزیابی اجمالی شرایط تاریخی و اجتماعی این نظریات، امکانات فهم جامعه‌شناسانه در خصوص جایگاه «اختیار» و حدود آن بررسی می‌شود. شرایط مدرن و فهم جامعه‌شناسانه معطوف به آن، صورت‌بندی جدیدی را از وضعیت اراده پیش نهاده است. در چنین وضعیتی، اجبار اجتماعی، محصول اراده‌های افراد پرشماری است که به یکدیگر معطوف شده‌اند و این پدیده برای تحقق حداکثری، خصلتی مستقل و اجباری می‌یابد. قواعد الزام‌آور فرهنگی موجب می‌شوند تا اراده امکان تحقق یابد. گرچه گونه معرفت جامعه‌شناختی نمی‌تواند در خصوص غایات الهیاتی ضرورت‌بخش در حوزه انسانی بحثی به میان آورد، صورت‌بندی جامعه‌شناختی برای تبیین کیفیت تحقق نظم اجتماعی در شرایط معاصر، ضمن حفظ خصلت اراده‌مندی کنش انسانی، به تقریر بهتر مسئله در میان متکلمان نیز یاری می‌رساند و مزایای رویکرد امامیه را در زمینه وضعیت بینابین اختیار و جبر، در مقایسه با رویکردهای اشاعره و معتزله تبیین می‌کند.

واژه‌های کلیدی: آزادی، اختیار، جامعه‌پذیری، جبر، قواعد فرهنگی، نظام اجتماعی، واقع‌گرایی تحلیلی.
متن کامل [PDF 206 kb]   (415 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: کلام جدید
دریافت: ۱۳۹۵/۱۲/۲۶ | پذیرش: ۱۳۹۵/۱۲/۲۶ | انتشار: ۱۳۹۵/۱۲/۲۶
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

E’temadifard S M. Fatalism or Free Will: A Sociological Approach to an Old Conflict. Andishe-Novin-E-Dini. 2015; 11 (42) :93-108
URL: http://andishe.maaref.ac.ir/article-1-293-fa.html

اعتمادی‌فرد سید مهدی. جبر یا اختیار: رویکردی جامعه‌شناسانه به نزاعی کهن. انديشه نوين ديني. 1394; 11 (42) :93-108

URL: http://andishe.maaref.ac.ir/article-1-293-fa.html



دوره 11، شماره 42 - ( پائیز 1394 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه علمی اندیشه نوین دینی A Research Quarterly in Islamic Theology (kalam) and Religious Studies
Persian site map - English site map - Created in 0.12 seconds with 32 queries by YEKTAWEB 4122